Stacja Polarna Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
w Calypsobyen (Bellsund)

Stacja Polarna UMCS zlokalizowana jest w obrębie kompleksu budynków osady górniczej Calypsobyen. Nazewnictwo równiny (Calypsostranda) oraz osada (Calypso) wywodzi się od nazwy statku „HMS Calypso” należącego do British Navy Training Squadron, który eksplorował ten obszar w 1895 roku. Na początku XX wieku rejon Bellsundu był jednym z głównych obszarów działalności założonej w 1910 roku firmy NEC (Northern Exploration Company), która podejmowała tutaj próby wydobycia węgla i innych kopalin. Obecnie osada składa się z drewnianych zabudowań zachowanych w różnym stanie. Lokalizacja obiektów Calypsobyen

"Camp Jacobsen" - obiekt E

Budynek magazynowy - obiekt BNajstarszym obiektem osady Calypso jest budynek E nazywany „Camp Jacobsen” (Strandhuset, Michelsenhuset) tzw. "domek przy Wydrzycy". Został on zbudowany w 1901 roku przez uczestników ekspedycji wysłanych przez biznesmena i polityka Christiana Michelsena (1857-1925) - premier Norwegii w latach 1905-1907. Budynek ten jest również uznawany za jeden z najstarszych budynków związanych z historią wydobycia kopalin na Svalbardzie. Pierwotnie pokryty był korą brzozową i warstwą tundry. Na początku XX wieku był on wykorzystywany w niektórych sezonach przez traperów, jako baza główna. Ale ze względu na swój rozmiar i konstrukcję był trudny do ogrzania.

Główne, istniejące i użytkowane obecnie budynki Calypsobyen (A, B ) zostały wzniesione w latach 1918-1919 przez NEC (Northern Exploration Company).

Budynek B pierwotnie miał charakter mieszkalny, wewnątrz widać ślady podziału na mniejsze pomieszczenia. Natomiast obecnie spełnia funkcję magazynową. Posiada jedno duże pomieszczenie i dwa mniejsze oraz przybudówkę (agregatornia).

Budynek główny Stacji Polarnej (obiekt A), po prawej pozostałości innego obiektu

Budynek gospodarczy - obiekt DBudynek radiostacji - obiekt FBudynek "Blomlihytta" - obiekt CBarka transportowa i wózek kopalnianyKabestan

Drugi z obiektów (A), w okresie funkcjonowania kopalni pełnił funkcję gospodarczą, ale później po dobudowaniu wewnątrz 2 pomieszczeń zmienił charakter na mieszkalny. Po adaptacji i gruntownym remoncie w latach 1986-1987 przez uczestników pierwszych wypraw lubelskich stanowi główne lokum wypraw polarnych. Obok znajdują się pozostałości innego obiektu (podłoga), który kiedyś pełnił funkcję gospodarczą.

Do zabudowy związanej z NEC należy również budynek D. Posiada dwa pomieszczenia z oddzielnymi wejściami. W jednym z nich zachowały się resztki kuźni. Obecnie nie używany, wymaga generalnego remontu.

W okresie funkcjonowania NEC, nieopodal na terasie morskiej, wzniesiono budynek telegrafu (F). W czasie II wojny światowej wykorzystany był on przez Niemców, jako radiostacja. Budynek był dwu kondygnacyjny, posiadał część mieszkalną. Przed budynkiem obecnie znajduje się przewrócony maszt radiowy.

Trudne warunki funkcjonowania kopalni blisko brzegu, trudności logistyczne z wyładunkiem i załadunkiem oraz nieekonomiczność wydobycia spowodowały, że już w 1920 roku zaniechano działalności górniczej. W kolejnych latach NEC zlecał zimowanie w Calypsobyen traperom. W latach 1922-28 miało miejsce 5 zimowań. Niezależnie od NEC w 1918 roku traper Birger Jacobsen wybudował jeszcze jeden budynek (C). Od 1930 roku aż do ewakuacji w 1941 roku zimował w nim corocznie traper Ole Blomli, stąd nazwa budynku „Blomlihytta”. Ostatnimi traperami zimującymi w Calypsobyen byli S.Olsen i J.Bakherud w latach 1969-1971. Latem 2010 roku budynek został poddany renowacji przez norweską grupę remontową. Został on podniesiony i wyprostowany oraz wymieniono wewnątrz uszkodzone deski podłogowe (raport).

Obok zabudowań, na terenie osady znajdują się resztki urządzeń górniczych (odcinki torów kolejki, wagonik, kotły, taczki, wiele elementów metalowych) oraz barka transportowa o nazwie „Maria Theresa” i kilka zniszczonych łodzi. Sam szyb kopalni jest obecnie zawalony.

Obecnie jedną z „wizytówek” Calypso jest kabestan. Został on wybudowany w 1989 roku przez jednego z uczestników wyprawy J.Zajączkowskiego („Królik”).

W 1932 roku Calypsobyen przeszło na własność państwową Norwegii. Od tamtego czasu jego zabudowania pozostają w stanie niezmienionym. Zgodnie z norweskim prawem wszystkie ślady działalności ludzkiej sprzed 1946 roku podlegają na Spitsbergenie ochronie. Stanowią one skansen budownictwa przemysłowego z początku XX wieku. Osada Calypso jak i cała NW część Ziemi Wedela Jarlsberga objęta jest ochroną w ramach Parku Narodowego Południowego Spitsbergenu (Sør-Spitsbergen National Park), utworzonego w 1973 roku. Wiążą się z tym pewne istotne ograniczenia, co do przebywania i wszelkiej działalności na tym terenie.

Na mocy pozwolenia Gubernatora Svalbardu, od 1986 roku zabudowania w Calypsobyen są bazą główną Wypraw Polarnych UMCS. Uczestnicy pracujących tu Wypraw przeprowadzili szereg różnorodnych prac remontowych koniecznych, by można było tu wygodnie mieszkać i pracować. Wszelkie remonty i reperacje były wykonane z ogromną troską o zachowanie pierwotnego wyglądu obiektów. W ostatnich latach renowacją osady zajęła się norweska administracja wyspy.

Lokalizacja obiektów Calypsobyen


Źródło:
1) Link: NPI Calypsobyen

2) Link: Place names in Norwegian polar areas
3) Pękala K., Repelewska-Pękalowa J., 2007: Calypsobyen – history and the present day.
(in:) Field trip guide “Geomorphology of the southern side of Bellsund”, Landform Analysis 5, 172-174.

Opracowanie; Piotr Zagórski  2012